webshop     reparatie saxles  email chain
WEBSHOP REPARATIES SAXLES CONTACT LINKS

Bas en Sax

Werkplaats voor

Basklarinet en saxofoon

 basklarinetten
vintage saxofoons
 service
reparaties
verhuur 

C.2 Lijm en shims

Polsters zitten in de cups gelijmd en daarbij is het belangrijk dat de polsters zo gelijmd zijn dat ze bij minimale druk het toongat perfect afsluiten. Er zijn verschillende manieren om dat te realiseren.

Nieuwe saxofoons 

Op nieuwe saxofoons zie je vaak dat polsters met een minimale hoeveelheid lijm in de cups zijn gemonteerd.

polster en cup

Bij een nieuwe saxofoon kun je er vanuit gaan dat het toongat en de cup perfect recht zijn en dat de klep en de cup "by design" zo zijn gepositioneerd dat met de juiste polsterdikte het toongat netjes is afgesloten. De polster hoeft slecht met minimale hoeveelheid lijm te worden vastgezet.

Ik denk overigens dat  in de praktijk die positionering in de fabriek tijdens de eindafstelling mechanisch wordt gecorrigeerd (door wat buigwerk dus).

Onderhoud van saxofoons

Bij onderhoud van gebruikte saxofoons zijn er allerlei oorzaken waardoor de fabrieksinstellingen niet meer werken:

polster en cup 2

  • het toongat is niet meer recht
    • dit kan doordat de saxofoon ergens tegen aan gestoten is en de body is vervormd. Je ziet dit vaak bij de kleppen met kleppenbeschermers. Op de plek waar de steun van de kleppenbeschermer op de body is gemonteerd is dan ingedeukt. De body en ook het toongat zijn dan meestal ook vervormd. 
  • de cup is niet meer recht
    • dit kan doordat de saxofoon op de plek van de klep ergens tegen aan is gestoten.
    • dit kan door (onjuist) correctiewerk tijdens eerder onderhoud.
  • de klep is niet meer recht
    • hierdoor staat de cup niet meer recht in lijn met het toongat en raakt een bepaald punt van de polster eerder het toongat dan de rest van de polster
  • de polsterdiktes wijken af
    • een tiende millimeter dikte verschil zorgt er voor dat de polster aan voor of achterkant eerder het toongat raakt dan de rest van de polster.  

Corrigeren van afwijkingen

Bij onderhoud wordt allereerst geprobeerd de afwijkingen die hierboven zijn beschreven te corrigeren of te voorkomen. Maar dat lukt niet altijd perfect en een afwijking van eentiende millimeter of minder zorgt ervoor dat nieuwe polsters tijdens vervanging moeten worden gecorrigeerd. Er zijn verschillende methoden om dat te doen. Die hangen min of meer af van de gebruikte middelen

Drijfmethode 

Een prettig middel om polsters in cups te lijmen is smeltlijm of schellak. Smeltlijm is gemakkelijk in gebruik. Je kunt het aanbrengen in de cup met een lijmpistool en de polster in de cup corrigeren door de cup te verwarmen tot circa 280 graden. Schellak is iets lastiger. Het is beschikbaar in staven of in korrels of poeder. De smelttemperatuur is wat hoger, circa 320 graden. 

polster en lijm

Een veel gebruikte methode is

  • de cup rijkelijk vullen met lijm (1 tot 2mm)
  • de polster drijft dan als het ware in de lijm 
  • de klep in de sax te monteren
  • de cup verhitten waardoor de lijm vloebaar wordt
  • met behulp van een leklamp de stand van polster corrigeren tot die recht voor het toongat staat

Deze methode werkt goed bij correcties van kleppen die niet meer recht staan en polster diktes die niet meer kloppen. Afwijkingen in toongaten en cups moeten eerst worden gecorrigeerd (door uitdeuken, toongaten te vlakken en cups te vlakken).

Shims

Bij toongaten met zogenaamde rolled toneholes is vlakken niet mogelijk en werkt de hierboven beschreven methode niet perfect. Daarom is bij dergelijke saxen uitdeuken erg belangrijk. Maar de mogelijkheden daarvan zijn soms beperkt. In dat geval worden vaak shims toegepast. Dat zijn in feite kleine papieren verdikkingen in de cup om de stand van een polster te corrigeren.

polster en lijm shim

De methode kan worden toegepast om diverse soorten afwijkingen te corrigeren. Ook kan het worden gebruikt om dikte verschillen tussen verschillende polsters die synchroon moeten sluiten te corrigeren. Dan wordt een shim over de hele oppervlakte van een polster toegepast.

Kerf

polster en kerf

Wat altijd gebeurt tijdens het spelen is dat de toongatrand verder in de polster wordt gedrukt. Er wordt dus een ronde afdruk in de polster gekerft. De polster zakt daardoor iets verder over het toongat en omdat de klep het toongat altijd met een draaiende beweging raakt, staat die dan niet meer recht tegenover het toongat. Wat dan gebeurt is dat de kerf aan een zijde dieper is dan aan de andere zijde. Dat is op zich geen probleem.

Als een saxofoon een tijd niet gebruikt wordt herstelt de polster weer en wordt de kerf wat kleiner. Het gevolg kan dan wel zijn dat de kerf niet meer in een vlak met het toongat ligt en pas na een tijdje spelen weer perfect sluit. Als polsters oud zijn er hard geworden dan kan dat effect afnemen en corrigeren die sluitingsproblemen minder goed. Tijdens het afstellen van een klep is het belangrijk om zo weinig mogelijk te kerven. 

 

Voor en nadelen 

Het voordeel van de methode waarbij relatief veel lijm achter de polster wordt toepast (floating) is dat ze nog goed te corrigeren zijn. 

In mijn ervaring is smeltlijm wel gemakkelijk in gebruik, maar het krimpt wel als het afkoelt. Dat is met name als een hogere temperatuur wordt gebruikt dan 280 a 290 graden. Als er overal onder de cup evenveel lijm zit of maar een minimale laag lijm, dan is het effect ervan te verwaarlozen. Maar als er een dikke laag lijm wordt gebruikt en er sterk is gecorrigeerd, dan is de dikte van de lijmlaag onder de polster niet overal evenveel en is het effect van krimp niet overal even groot. Het effect wat je dan ziet is dan een perfect sluitende polster na afkoelen weer kiert. Je moet dan overcorrigeren om dat te compenseren. Dat maakt het werk lastig voorspelbaar.

De methodes met veel smeltlijm of schellak hebben als nadeel dat bij polsters die een fractie kleiner zijn dan de cup de verhitte lijm bij het aandrukken langs de randen van de polster tevoorschijn komt. 

Bij schellak is het effect van krimp veel minder. De smelttemperatuur is behoorlijk veel hoger en daardoor laat een polster zich minder makkelijk corrigeren. Ook is de hoge temperatuur niet goed voor de polsters. Dus te lang en te vaak verhitten om te corrigeren is niet verstandig.

Door de combinatie van shims en smeltlijm worden de verschillen in lijmdikte kleiner en is het kiereffect minder.

Een goede methode is de polster eerst zonder lijm sluitend te maken met behulp van shims en vervolgens met minimaal gebruik van lijm vast te zetten. 

Bij gebruik van shims is het wel belangrijk dat de polster de cup helemaal sluit en dus perfect in de cup past. Het papier van shims trekt namelijk vocht aan en zet uit onder invloed van vocht.  

 

 

 

 

D - Stappenplan saxofoonrevisie voor beginners

Stappen

  • Demonteren en sorteren
  • Schoonmaken kleppen
  • Schoonmaken body
  • Vorm herstel body
  • Vorm herstel kleppen en assen
  • Vervangen polsters
  • Vervangen kurk en vilt
  • Vervangen veren
  • Monteren
  • Sluitend maken

Demonteren en sorteren

Gereedschap en middelen:

  • Verenhaak om veren los te haken (zelf maken met een dremel van een naald haak of een schroevendraaier)
  • Instrumenten schroevendraaiers dikte 1.5 2 en 2.5
  • Een tangetje met een gladde bek (zelf maken met een vijl of dremel van een goedkope tang)
  • WD40 en dagen geduld als een as niet los wil komen

Schroef alles los wat er los kan.

Voorkom beschadiging van de assen en pak ze voorzichtig aan het uiteinde.

Sorteer bij het demonteren gelijk in de juiste groepen, dat vergemakkelijkt het monteren en voorkomt het zoeken van kleppen en assen:

  • Rechterpink toetsen (D# en C) en vaak zij-F#
  • Rechterzij toetsen (meestal E, C en Bes triller)
  • Octaafmechanisme
  • Linkerpalm toetsen
  • Linkerpink sectie (Lage B lage Bes en C# en G# toets)
  • Rechterhand sectie (D, E , F, F# en vaak G# klep)
  • Linkerhand sectie (G, A, B < C en C# klep)
  • Overigen (Quick F)

Schoonmaken kleppen

Gereedschap en middelen:

  • Poetslappen
  • Staalwol in diverse fijnheden
  • Zilverpoets (silvo), koperpoets (brasso) of chroompoets (Peek). Hoe fijner hoe beter. Wij hebben de voorkeur voor het gebruiken van Peek voor alles.
  • Rubber handschoenen
  • Pijpen raggers
  • Wasbenzine
  • Lijmklem

Een goede manier is een reep stof van 4cm breed en zeker 50cm lang met een lijmklep op de rand van je bureau klemmen en daarmee poetsen. Je ontdekt vanzelf de handigste beweging.

Het inwendige van de holle buizen schoonmaken met een pijpenragger. Eerst losweken met wasbenzine dan een droge pijpenragger er door trekken.

Staalwol en grof polijst- en schuurmiddel alleen gebruiken in noodgevallen en dan altijd werken van grof naar fijn. Maar pas op het risico op onherstelbare cosmetische schade!

Schoonmaken body

Gereedschap en middelen:

  • Zie vorige stap
  • Een houten pen of driehoekige houten punt
  • Een stevige zak met rijst oid. (Verstevigen kan met een laag ducktape)
  • Pleisters (?)

Om de body te poetsen is een stevige opstelling prettig.

Je kunt een driehoekige punt klemmen op de rand van een tafel en de body met de tenon op de punt zetten en tussen je buik en die tafelrand houden. Je kunt ook de body half op je werktafel leggen met een zware zak rijst als contra gewicht op de body.

Poetsen werkt goed met een smalle reep stof die je met beide handen rond de body trekt

Vorm herstel body

Gereedschap en middelen:

  • Stangen en kogels (om deuken uit body en nek te halen)
  • Stalen bogen (om platte onderbochten weer rond te krijgen)
  • Magneet uitdeukset (om deuken uit onderbocht te halen)
  • Liftsetjes voor toongaten (om gerolde toongaten weer vlak te krijgen)
  • Toongatenvlakset (om niet gerolde toongaten vlak te schuren)
    • Zelf te maken van schuurpapier te lijmen op vlakke schijven.
  • Body slam tool (om body recht te maken)

Om de body goed sluitend te krijgen is een body die de ontwerpvorm bereikt belangrijk. Deuken zijn niet alleen een cosmetisch probleem maar vervormen toongaten en voorkomen het goed sluiten van het instrument.

Tijdens uitdeuken altijd in de lengte richting van buis wrijven!

Bij gebrek aan het juiste gereedschap: je kunt deze stap ook voor het monteren doen en een afspraak maken om langs te komen in de werkplaats.

Als de body goed recht is lopen rechte assen gemakkelijk zonder forceren door alle posten.

Vorm herstel kleppen en assen

Gereedschappen en middelen

  • Schroefboormachine en rechthoutje (bijv oude hamersteel met 3mm gat)
    • Om kromme assen recht te maken
  • Huidhamertje of heel licht houten hamertje (evt. zelf te maken)
  • Vijl
  • Juwelierszaagje
  • Vlak aambeeldje

Iedere as moet perfect recht zijn en de kop van de as moet er netjes uit zien.

Controleer de assen door ze in de kop van een schroefboormachine rond te draaien. Als ze slingeren met het rechthoutje torsie geven en de slinger er uit werken.

De kleppen waardoor assen lopen moeten perfect recht zijn en de klep moet onder zijn eigen gewicht vrijwel wrijvingsloos ronddraaien op de as.

Kleppen zijn te rechten door al rond draaiend te klemmen tussen duim en wijsvinger tot de as gemakkelijk door de klep beweegt. Op de juiste positie een tik met de huidhamer is dan al vaak genoeg als corrigerende tik.

Cups moeten vlak en recht zijn. Soms zijn ze door slecht onderhoud of vallen of stoten niet meer recht. Op een vlak aambeeldje met een huidhamer zijn ze voorzichtig recht te tikken.

Vervangen polsters

Gereedschap en middelen:

  • Microbrander (mijn voorkeur die van Proxxon) of regelbare verfbrander (op 280 tot 320 graden)
  • Smeltlijm of schellak
  • Lijmpistool
  • Wasbenzine
  • Spiritus
  • Schroevendraaier

Verwijder de oude polsters door de cup heet te maken (niet te heel maken bij gelakte instrumenten)

Maak het inwendige van de cup goed schoon. Bij smeltlijm lukt dat goed met wasbenzine. Schellak lost in principe goed om in spiritus of alcohol. Eerst grof wegkrabben kan ook maar levert krassen aan de binnenzijde van de cup op (bijna niemand die dat ziet ?).

Zoek een passende polster (niet te klein!) en lijm die zo vlak mogelijk in de cup. Breng daarvoor voldoende smeltlijm aan in de cup (een kring lijm langs de buitenrand en in het middel van de cup van ca 1mm dik. Monteer de polster als de lijm nog vloeibaar is en druk de polster vlak in de cup.

Vervangen kurk en vilt

Gereedschappen en middelen:

  • Kurk van verschillende diktes (bijv. 0.5, 0.8 en 1.0 mm)
  • Breekmessen
  • Scherp klein schaartje
  • Contactlijm (bisontix of bisonkit)

Vervang per groep kleppen de kurk onder voetjes en armpjes.

Kijk goed waar kurk zit en welke dikte er is gebruikt.

De kurkdikte heeft invloed op de klepopening. Te dik kurk onder de voetjes verkleint de klepopening. Te dun kurk vergroot de klepopening en kan zorgen voor te weinig demping van het geluid. Kurk zorgt demping en vaak ook voor het synchroon sluiten van kleppen.

Vervang alle kurk. Werk de randen van het kruk mooi af met een scherp klein schaartje of een breekmes.

Vervangen veren

Gereedschappen en middelen:

  • Nieuwe naaldveren
  • Kniptang
  • puntbektang
  • Hamer en aambeeld
  • Speciale tang om veren te verwijderen

Als naaldveren afgebroken of roestig zijn is het nodig om ze te vervangen. Verwijderen van een naaldveer kan lastig zijn.

Een methode is een resterende stukje veer met een puntbektang uit de post te knijpen. Er zijn ook speciale tangen met een scherpe punt die in de post worden geknepen om achtergebleven stukken naaldveer er uit te persen.

Nieuwe naaldveren moeten onbewerkt zo strak mogelijk in de post passen. Schuif ze onbewerkt in de post en meet de lengte af. De punt moet een paar mm voorbij het haakje van de post komen. Markeer het af te knippen deel door de veer om de post te buigen. Knip vervolgens het overbodig deel af en sla op een aambeeld met een paar tikken het uiteinde plat. Schuif vervolgens de veer weer in de post en pers met de puntbektang het plat geslagen uiteinde klem. Als het goed ik klinkt de veer als je er aan pulkt met een vaste toon (ploink ?) .

Monteren

Gereedschap en middelen:

  • Schroevendraaiers
  • Verentang
  • Tang met gladde bek

Monteer groep voor de groep de kleppen. Een goede volgorde is:

  • en vaak zij-F#
  • Rechterpink toetsen (D# en C)
  • Rechterzij toetsen (meestal E, C en Bes triller)
  • Octaafmechanisme
  • Rechterhand sectie (D, E , F, F# en vaak G# klep)
  • Linkerpink sectie (Lage B lage Bes en C# en G# toets)
  • Linkerhand sectie (G, A, B < C en C# klep)
  • Overigen (Quick F)
  • Linkerpalm toetsen

Maak iedere sectie steeds sluitend

Sluitend maken

Gereedschap en middelen

  • Inspectielampje
  • Sigarettevloe of andere dun materiaal
  • Spatels om polster te stellen

Het sluitend maken is het meest uitdagende deel. Om een klep sluitend te krijgen moet alles kloppen:

  • Toongat is recht
  • Cup is recht
  • Polster heeft juiste dikte
  • Polster is van goede kwaliteit
  • Voldoende lijm
  • Kleparm is niet vervormd
  • Posten staan op de juiste plek en recht
  • Klep heeft geen speling tussen de posten
  • Kurk heeft de juiste dikte

Doe dit stap voor stap per klep.

Het handigste is om de sluiting te controleren met een inspectielamp. Het is zelf te maken van een flexibele led strip met een hoge licht intensiteit. Wat ook kan is inspecteren met een voelertje. Sigaretten vloe is hier heel geschikt voor.

De werkwijze is om te beginnen met de cup te verhitten tot de lijm vloeibaar wordt en de polster te verstellen met een spatel (wij gebruiken wel een oude tenor rieten hiervoor). Heel soms stelt het polster zichzelf door het aandrukken van de cup.

Soms blijft er een onstelbare kier achter. Dan is het vaak mogelijk om door een strookje papier onder de polster (een shimmetje) te plaatsen de polster iets omhoog te brengen.

Er zijn ook kleppen die gezamenlijk en gelijktijdig moeten sluiten. We noemen dit synchroon sluiten en het afregelen daarvan synchroniseren. Je moet beginnen met de afzonderlijke kleppen perfect sluitend te maken en dan door trimmen van de kurkdikte op en onder voetjes het synchroon sluiten af te stemmen. Soms kun je door voorzichtig buigen van armpjes de synchronisatie al in grote lijnen goed te krijgen.

Het is de uitdaging om ieder klep met minimale kracht perfect te laten sluiten en dat geldt met name de kleppen die standaard gesloten zijn (door de kracht van een veer).

E.3 Data - bekers

Contra alt

beker contra alt Bundy

vito beker 1

Type tenonreceiver
lengte/diameter
afstand
tot toongat
diameter
toongat

diameter
beker
tenon

diameter
beker
onderbocht
straal 
onderbocht
binnenzijde

diameter
boog
onderbocht
hor.

diameter
tegenover
tenon

(A)

diameter
(A+50)
diameter
(A+100)
diameter
max
A tot max

Selmer Bundy
Contra alt

30.5/35.0 65/30.5 24 25 33 37.7 37 41 49 64 124 117,5
Vito Basklarinet beker met klep 25.4/32 (inwendig) 44.5/15.5 19 (uitw.) 27.5 37.5 15.5 34 45 51 `68 122.5 195
  Naam VITO op rechterzijde beker, brug recht
 Selmer Bundy Bas  30.5/32  48/14 26   27 38   17.5 35  42 52  70.5 130  195 

 

C.1 Bijlage - Polster test 

Samen met Daniel Daemen van Safesax hebben we een avond besteed aan beoordeling van Polsters.
Op basis van ervaring, opensnijden van een grote collectie polsters, voelen, bekijken met loeps etc. komen we tot de volgende beoordeling.

Bij de prijs vergelijking hebben we steeds de standaard polsters met metalen resonator vergeleken.

Aanvullingen zijn welkom. 

polster

Constructie van een polster

De polster bestaat uit:

  • Een laag vilt
  • Een kartonnen achterzijde
  • Een leren omtrekking
  • Een metalen of kunststof resonator

Over ieder onderdeel is iets te zeggen wat betreft functie en kwaliteit.

Vilt

De functie van vilt is voor de bespeler het dempen van contactgeluid, en voor de onderhoudsman het opvangen van oneffenheden in de aansluiting van toongat en cup.


Het gebruikte vilt verschilt in dikte. Het meeste komt een dikte van ca 3mm voor.  Soms wordt dunner vilt toegepastr. Hierdoor wordt het polster harder, dat maakt stellen moeilijker. Soms is vilt geperst en steviger. Hierdoor wordt het polster wel harder maar ook duurzamer.

Voordelen van vilt zijn dat het niet aan veroudering onderhevig is en blijvende elasticiteit bezit.

Er zijn reparateurs die zelf polsters maken met nieuw leer en vilt van oude polsters. 

Karton

Het karton wordt gebruikt om polsters stevigheid te geven. Stevigheid is belangrijk om te zorgen dat het polster vlak is een stabiele positie ten opzichte van het toongat heeft en houdt.

Het karton zit meestal vast gelijmd aan de onderzijde van het vilt. Vaak is de afmeting exact gelijk aan het vilt en soms een fractie kleiner om het omvouwen van het leer te vergemakkelijken.

Karton is hygroscopisch, het trek vocht aan. Een nadeel is ook wel dat het de neiging heeft van vorm te veranderen door aantrekken van vocht. Het nadeel daarvan is dat het polster daardoor minimaal van vorm verandert. Dit verklaat mogelijk waarom een aantal polsters met nogal dik karton minder betrouwbaar bleken qua sluiting.

Het hygroscopisch effect is op zich een reden om het karton te behandelen tegen vocht of in ieder geval om het niet te dik te maken. Ook bij het gebruik van shims zou je eigenlijk waterafstoten materiaal moeten gebruiken. 

Leer

Dit is er in vele kwaliteiten, dun & dik, zacht & hard en met fijne en groffe structuur.
De functie van het leer is te zorgen voor een luchtdichte afsluiting van het toongat.
Leer is goed waterbestendig. Onder invloed van vocht blijft het stabiel van vorm.
Een ander eigenschap van leer is dat het niet alleen flexibel is maar zich in beperkte mate aanpast. Dit zie je terug in de ringvormige indrukken die toongaten achterlaten in het leer. Het voordeel daarvan is dat die vervorming de oneffenheden van een toongat compenseert. Er zijn reparateurs die deze eigenschap gebruiken door kleppen een nacht op een toongat te persen. Nadeel hiervan is dat de vervorming zich bij nieuwe polsters langzaam herstelt na het opheffen van de druk. Alleen als een instrument intensief bespeeld wordt is dit blijvend.

De flexibiliteit van het leer speelt ook een rol bij de geluiddemping. Dikker leer is stiller dan dun leer. 
Dun leer heeft meestal ook een fijnere structuur en daardoor een betere afsluiting dan dik leer met een groffere structuur. 
Nadeel is dat dun leer minder duurzaam is, sneller scheurt bij intensieve belasting.

Zacht leer lijkt ideaal. Het geeft een perfecte sluiting en minimaliseert bijgeluiden. Maar het dempt ook het geluid van de sax. Het dempt de trillingen in de sax meer dan een stevige polster. Het is een kwestie van smaak. Het beste is een compromis.

Kwaliteit van afwerking

Het is belangrijk dat de leren omtrekking van het polster strak om het vilt zit.
We zien verschillende problemen.

  • Te Los
    • Soms zit het leer te los om het vilt in combinatie met een te zwakke achterzijde. Het leer bolt enigszins op en dat vaak ook onregelmatig. Door het strijken van het polster (en het krimpen van het leer kan dit worden verbeterd).
  • Vervormd door resonator
    • Bij sommige polsters blijkt dat door te strak vastgezetten resonatoren (met name de dome-vormige type) het polster opbolt. Bij plaatsing in de cup bemoeilijkt dat het sluitend maken, met name als een cup niet goed gecentreerd voor het toongat zit.

De randen van polsters varieren van strak en recht tot los en soms bol of conisch. Bij dunner leer, stevig vilt en stevig karton is het gemakkelijker een rechte en strakke afwerking te realiseren.  Bij dikker leer, zacht vilt en dun karton is dat lastiger. Een strak en recht polster is beter te positioneren en te corrigeren en dus vooral voor de reparateur van belang.

 

 

Merk Type Zachtheid Flexibiliteit Duurzaamheid Visueel Prijs Levertijd  
                 
Chanu  Standaard  + + ++   
Chedeville                
Claripad                
Ferrees                
Good Luck  Standaard + ¤ ¤ + ++ ¤  
Music Medic                
Pisoni My Pads + + ++ + -- ++  
Prestini                
Valentino                
ZH Melody  Standaard + - ¤ ++  --   

 

Toelichting

Chanu

Claripad

Chedeville

Ferrees

Good Luck

  • Redelijke kwaliteit polsters
  • Leer wat grof
  • Karton is vrij dik waardoor polster stug en vermoedelijk gevoelig voor vocht
  • Prijs: 40mm metaal - set alt $11
  • Levertijd: 4- 8 weken, bestellen via webshop of Alibaba, alleen in grote aantallen
  • Contact: http://www.musicalpads.com/ 

Instrument Clinic USA

  • Redelijke kwaliteit
  • Hard
  • Niet duurzaam
  • Levertijd
  • Prijs: 40mm metaal - $3,08 set alt $ 53,80
  • Contact: https://musicmedic.com/

Pisoni

  • Goede en constante kwaliteit polsters
  • Leer 
  • Prijs: 40mm metaal € 4.77- set alt € 96,99
  • Levertijd: 1 week, bestellen via webshop, kan per stuk.

Prestini

Rigotti

Valentino 

ZH melody

  • Mooie kwaliteit polsters, maar kwaliteit niet constant
  • leer soms te dun
  • Karton is dik waardoor polster stug en vermoedelijk gevoelig voor vocht
  • Prijs: 40mm metaal  $0,58 - set alt $11,00
  • Levertijd: 8 tot 13 weken, bestellen via webshop kan per stuk, geen bevestiging bij bestelling, geen reactie op vragen.
  • contact: http://www.zhmelody.com/prod.aspx#Saxophone%20Pads

E.1 Data - Polsters

Saxofoon

sopraan

Alt

tenor

bariton

Basklarinet

 

A.2 Natuurkundeles: veren en momenten

Om de werking van veren te begrijpen is het goed om de natuurkundelessen van vroeger even terug te halen. Hoe zat het ook al weer?

A.2.1 Momenten

M = F  x r

Moment is gelijk aan kracht x arm

 

moment

Als je een staaf hebt met een draaipunt op 1/3e van de rechterzijkant zoals hierboven, dan deel je het op in een stuk met lengte A en lengte 2A. Als je dat korte stuk omlaag drukt met kracht F, dan wordt het andere eind omhoog gedruk met de halve kracht. Omdat kracht x arm = F * A = F/2 * 2*A.

Wat betekent dat voor de saxofoon?

  • Bij kleppen met lange armen goed letten op behoud van de juiste veerkracht. 
    Fklep
  • Bijvoorbeeld de hoge F-klep, soms de Bes klep, maar vooral de C-klep op oudere saxofoons.
  • Als bij dergelijke kleppen het toongat moet worden dichtgeduwd door een naald- of bladveer, dan verliest de veer veel kracht door die verhouding in momenten. 

Bij de F-klep is de verhouding tussen de arm met de veer en de arm met de klep bijvoorbeeld 1:3. Dus dan blijft van de kracht van de bladveer maar 1/3e over. Soms nog wel minder.

krachten op klep

Bijvoorbeeld de C-klep. Die is normaal geopend en wordt open gehouden door een naaldveer. De as door de post en de klep, dat is het draaipunt en het centrale punt voor de bepaling van de momenten. Nu heeft de naaldveer een korte arm; naar schatting 7 mm.  En bij deze heb je afhankelijk van het type sax snel 50mm arm tot het tipje van het toongat. Dat betekent dus dat van de kracht van de naaldveer maar 7/50 over. Als de kracht te klein is gaat de klep te traag open.

Het betekent dus dat je alle aandacht moet geven aan voldoende kracht op de naaldveer.

 

rekA.2.2 Vervorming van metaal

Veren zijn van staal, of roestvrij staal en soms van brons. Van staal zijn er rekdiagrammen gemaakt waarin is weergegeven hoe goed het materiaal bestand is tegen vervorming. Het is wel goed die te begrijpen. Want het is bepalend voor wat er gebeurt als je een veer aanpast om bijvoorbeeld de respons van een klep aan te passen.

 

De grafiek geeft de verandering, de rek aan als functie van de spanning of kracht.
* in het eerste deel is de relatie lineair. Dat betekent dat hoe groter je de veer doorbuigt des te groter wordt de kracht op de veer. De veer vervormd nog niet blijvend. Als je de kracht weghaalt komt de veer in de oorspronkelijke positie terug.
* als je voorbij de top in de grafiek buigt, dan vervormd met materiaal blijvend. Dat doe je bijvoorbeeld om een veer van vormt te veranderen. De mate waarin dat kan is wel beperkt. De grafieken houden aan de rechterkant op. Bij te grote vervorming breekt het materiaal.

* Voor een sterke veer wil je een steile diagram. Er is dan veel kracht nodig voor weinig verandering. In de grafiek is te zien dat koper weinig veerkracht heeft maar wel erg goed tegen vervorming bestand is.

* in olie gehard staal en veredeld staal (rvs) hebben de steilste grafieken en zijn dus het beste geschikt voor een stevige veer.

A2.2.1 Veerkracht evenredig met doorsnede

De wetenschappelijke term die bepalend is voor de verhouding tussen kracht op een veer en de doorbuiging is de E = Elasticiteitsmodulus [N/mm2 of MPa].

In de tabel hiernaast wat getallen van metalen: 

Materiaal Elasticiteitsmodulus
Gietijzer 100
Brons 124
Rvs 196
gehard staal 210

Wat belangrijk is om te weten:

  • de oppervlak van de doorsnede is bepalend
    • Hoe dikker hoe sterker. Een naaldveer die 10% dikker is heeft 1,1*1,1 => 20% grotere doorsnede dus sterkere veerkracht. Dus kies niet snel een te dunne veer.
    • Materiaal met de hoogste elasticiteitsmodulus is het beste. Dus gehard staal (blauw staal) is het beste.

A2.2.2 Oxidatie

Oxidatie van veren kan zorgen voor extra wrijving of afbreken. Roestvrij staal is dan een goede optie. Maar blauwstalen veren zijn eigenlijk interessanter omdat die net even sterker zijn. 

Het blauw worden van het staal ontstaat in de gloeioven, waar waterdamp van ongeveer 400 °C wordt ingebracht. Dat zorgt voor een oppervlakte-oxidatie van de plaat. Een fijne blauwgrijze ijzeroxide laag bedekt het oppervlak van het staal. Deze oxidelaag vormt een bescherming tegen roest, maar maakt het metaal niet roestvrij. Daarom kun je blauwstaal het beste invetten met olie, dat is ook nog eens beter voor de beweging van de veer. De blauwe laag is poreus en absorbeert olie.

 

E.2: Data - nekken

Klarinetten

Altklarinet

Basklarinet

contra alt klarinet

contra bas klarinet

 

Saxofoons

Sopraansaxofoon

Altsaxofoon

Tenorsaxofoon

Baritonsaxofoon

Type tenonbus
bu.diameter
/lengte

tenonrand
bu.diameter
/lengte

lengte
buiten
bocht
lengte
binnen
bocht
diameter
buiten
bocht
diameter
binnen
bocht
diameter
halfway
dikte
materiaal
positie
toongat
bi.diameter
toongat
hoogte
register
buis
diepte
register
buis
King Zephyr 23.5/22.0 25,9/6.0 179 154 21.5 15.7/13.2 18.5 0.75 24 6 1

 

A.3 De klep

Bij de meeste saxofoons zijn de toongaten te groot om met je vingers af te sluiten zoals bij blokfluiten en klarinetten gebeurt. Daarom worden er kleppen gebruikt. De kleppen zijn meestal metalen cups waarin een met leer omkleed vilten polster is geplaatst. Het flexibele leer zorgt voor een goede luchtdichte sluiting van het toongat.

klep 3klep 6

 In figuur hierboven is een toongat te zien met een klep in geopende en gesloten oestand.

In gesloten toestand moet het toongat luchtdicht afgesloten worden door de polster in de klep. Daarvoor moet de constructie aan verschillende eisen voldoen:

  • Het toongat, de cup en de polster zijn perfect vlak
  • De cup en de polster van de klep zijn in gesloten toestand parallel met het toongat
  • Het polster is flexibel
  • Het polster wordt met voldoende kracht op het toongat gedrukt

In het ontwerp van de saxofoon is ervoor gezorgd dat een polster van de juiste dikte en de juiste wijze van monteren perfect aansluit op de toongatrand.

A.3.1 Soorten kleppen

De kleppen zijn in te delen in twee hoofdgroepen:

  • Normaal geopend
  • Normaal gesloten

A.3.1.1 Normaal geopende kleppen

De normaal geopende kleppen sluiten door een actie van de speler (de licht gekleurde kleppen in de onderstaande figuren).

gesloten 1

gesloten 2

Kleppen in deze categorie zijn:

De hele rechterhand:

  • De D, E, F en Fis klep

Van de rechterpink is de C -toets standaard geopend.
Van de linkerhand zijn alle toetsen ook standaard geopend:
Van de linkerpink sectie zijn de B en Bes standaard geopend. 

De normaal geopende kleppen sluiten dus op basis van spierkracht. Dat heeft voordelen, je hebt er als speler dan min of meer controle over. De kleppen openen normaal gesproken door middel van veerkracht. Iedere klep is voorzien van een kleine veer. De veerkracht moet zo zijn ingesteld dat de klep na loslaten snel genoeg opent. Maar er zijn nog wel wat voorwaarden om dat voor elkaar te krijgen; het draaimechanisme moet zo wrijvingsloos mogelijk zijn en de polster moet gemakkelijk loslaten van de toonrand (niet plakken). Maar daarover later meer.

 

A.3.1.2 Normaal gesloten kleppen

Naast de basiskleppen van de linker en rechthand die standaard geopend zijn, is er een aantal kleppen normaal gesloten (de donker gekleurde kleppen in de onderstaande figuren)

gesloten 1

gesloten 2

 

In de meeste gevallen zijn dat additionele kleppen die extra functies bieden:

  • De Cis-klep en Dis klep
  • De Fis triller
  • De Bes en C triller
  • De linker palm toetsen
  • De hoge E toets
  • De hoge F# toets

De normaal gesloten kleppen worden gesloten gehouden door veerkracht. Het goede sluiten is dus afhankelijk van een goede instelling van die kracht. 

De meeste van deze kleppen open door spierkracht. De snelheid van openen is dan onder controle van de speler.

Uitzondering hierop zijn de Gis klep en de tweede registerklep.

Deze klep worden zowel gesloten als geopend door veerkracht.

  • Bij de G# toets komt het er in grote lijnen op neer dat de ene veer de klep kan openen als de kracht van de tweede veer die sterker is dan de eerste veer en de klep dicht drukt wordt opgeheven door de G# toets te bedienen. Het hele mechanisme van de G# klep en de tweede registerklep komt later nog aan de orde.

De voet

  klep 7 klep 5

In de figuur hierboven is de voet te zien. De voet zorgt ervoor dat als de klep opent dat ophoudt zodra de voet van de klep de body van de saxofoon raakt.

Als dit goed is afgesteld is de klepopening daarbij precies goed voor de juiste helderheid en intonatie van het instrument. De klepopening is aan te passen door de dikte van de kurk onder de voet te varieren. Hoe dikker de kurk des te kleiner de klepopening. De kurk heeft ook nog een andere functie: dempen van contactgeluiden. Zonder kurk zou bij het openen van de klep een tik van metaal op metaal te horen zijn. Door kurk en soms ook vilt onder de voet wordt dat voorkomen.

 De naaldveer

klep 5

De klep in de figuur hierboven is van het type normaal geopend. De klep is voorzien van een toets. Door kracht op de toets sluit de klep. Onder de klep is de naaldveer te zien, die in de post zit geklemd. De naaldveer is zo gespannen dat hij in rusttoestand deze klep open duwt. Als de klep wordt gesloten spant de veer aan waardoor zodra de klep wordt losgelaten de klep weer opent. 

De kracht waarmee de veer de klep opent is belangrijk.

  • Als de veer te zwak is, dan opent de klep te traag, of zelfs helemaal niet als de polster plakt.
  • Als de veer te sterk is, is het spelen te zwaar en loop je het risico dat bij te weinig druk van de vinger de klep niet sluit.

 

De kracht is belangrijk. Sommige kleppen sluiten doordat een veer ze dichtdrukt. Dan moet het toongat ook gesloten blijven als er stevig wordt geblazen op het instrument. Dat zorgt voor enige druk van binnenuit, de druk om de klep te sluiten moet in ieder geval groter zijn dan de druk van binnenuit, anders wordt de klep opengeblazen.

Om de werking van veren te begrijpen is het wel interessant om een stukje over veerkracht te lezen.

Afstellen Uebel basklarinet registermechanisme

beidening Uebel register mechanisme

Het afstellen van het registermechanisme van een professionele basklarinet vraagt de nodige aandacht.

Allereerst moeten alle kleppen soepel en zonder speling lopen. Ook moeten alle kleppen netjes de toongaten afsluiten.

 

Goed om te weten. De registertoets is ook de toets voor de Bb.

Het volgende moet gelden.

  • in rust zijn REG1 (in de hals) REG2 en Bb gesloten.
  • als alleen de registertoets wordt bediend dan moet alleen REG1 openen
  • als dan de A-klep er bij wordt bediend dan moet REG1 weer sluiten en Bb openen.
  • de A-klep moet voldoende ver openen om helder te kunnen klinken
  • als alleen de registertoets wordt bediend met de G/D toets op de lower joint dan moet REG2 openen en REG1 sluiten en ook Bb gesloten blijven.

Sectie A. De saxofoon

A.1 Inleiding

Om een saxofoon te repareren moet je begrijpen wat je moet doen, maar ook waar het op aankomt, wanneer iets nauw luistert en wanneer niet. Daarom is het goed te beginnen met informatie over het instrument zelf. Er is wel erg veel te vertellen. Ik heb maar eens een mindmap gemaakt om dat te ordenen:

mindmap

Dat lijkt op het eerste gezicht aardig compleet. Maar een belangrijke rode draai die hier dwars door loopt is de historie van het instrument. Het instrument is vanaf allerlei voorlopers die bestonden voordat Adolphe Sax zijn uitvinding deed geevolueerd tot wat we nu hebben. Goed om ook daar iets over te vertellen. 

 

September - vakantie

In de maand september zijn we op vakantie tot en met 1 oktober. We ronden de eerste week nog wat lopend werk af maar daarna gaat de werkplaats in rust.

Vanaf 3 oktober zijn we weer beschikbaar. 

 

Betalingsmogelijkheden

bank ing
contanttikkie

Retourneren

14 dagen op zicht

Niet goed geld terug

Lees meer